Breng het hele systeem in een tussenruimte

Leren systeemdenken is belangrijk, maar niet de enige manier om een systeemperspectief en daaruit volgende systemisch intelligente handelingen uit te nodigen.

In de wereld van de bestuurskunde zijn de afgelopen decennia nieuwe (of ‘oude’) manieren van werken ontwikkeld, als respons op het besef dat onze huidige (mechanistische / oorzaakgevolg) manieren van denken, niet geschikt zijn om complexe, veelkoppige (‘wicked’) problemen op te lossen.

Systeemverandering vraagt om methodieken die een systeemperspectief (‘denkend weten’) uitnodigen en tegelijkertijd collectieve intelligentie (‘voelend/ervarend weten’) mogelijk maken.

Het gaat hier om methodieken voor participatieve systeemverandering, ook wel “Large Scale Interventions” of grote groepsbijeenkomsten genoemd.

In feite hebben we het hier over groepsprocessen die zich kenmerken door een procesontwerp dat uitgaat van de volgende principes:

1) breng zoveel mogelijk ‘het hele systeem’ in een ruimte (alle relevante perspectieven)
2) start met het in kaart brengen van het hele probleem, in samenhang, focus dan pas op deelgebieden
3) maak zelforganisatie mogelijk
4) focus de collectieve aandacht op gemeenschappelijke grond om verder te bouwen richting de toekomst, niet op problemen in het heden

Type methodieken

Future Search bijeenkomsten

Een van de meest krachtige participatieve systeemveranderingsmethodiek is een Future Search bijeenkomst. Gedurende 2,5 dag (aaneensluitend) komen gemiddeld zo’n 80 mensen vanuit 8 perspectieven samen om een aantal stappen te doorlopen. Dit vraagt minstens een half jaar voorbereiding door een zorgvuldig samengestelde planningsgroep.

Een Future Search is niet af te dwingen, maar ‘hangt soms in de lucht’. Onder de oppervlakte zijn alle omstandigheden dan daar om een Future Search mogelijk te maken.

Lees hier meer over de principes en procesflow van een Future Search bijeenkomst.
Martine Verweij is geschoold in de methodiek en begeleidde meerdere Future Searches. Wil je hier meer over weten, neem dan contact op.

Andere vormen

Andere bekende groepsmethodieken die een systeemperspectief uitnodigen en die collectieve intelligentie doen groeien (mits goed ingezet) zijn bijvoorbeeld World Café bijeenkomsten en Open Space bijeenkomsten. Daarnaast zijn Social Labs, met als onderlegger de innovatiefilosofie ‘Theorie-U’, een krachtig instrument.

Aanbod

Trainingen

Green Bridges geeft af en toe de training “participatieve systeemverandering”. Tijdens die training leer je over de condities die nodig zijn om grote groepen uit te nodigen tot een systeemperspectief. En over wat dit innerlijk van jou vraagt als begeleider (“don’t just do something, stand there!”). Meld je aan voor deze training als individu of als team.

Meedenken – ontwerpen – begeleiden

Sta jij aan de lat voor een complexe opgave en heb je hulp nodig bij het ontwerp en/of de begeleiding van een participatief systeemveranderingsproces: neem dan contact op.

Misschien is een keer sparren voldoende om je op te weg helpen; misschien is een langere samenwerking opportuun. Daar kom je snel genoeg achter.

Praktijkvoorbeelden

1. De Club van Wageningen

Dit is een purpose driven innovatienetwerk dat zich richt op de missie om een digitaliserend energiesysteem eerlijk, inclusief en democratisch bestuurbaar te houden. De basis voor dit lerend en innoverend netwerk werd gelegd tijdens een Future Search Bijeenkomst in 2018 die plaatsvond op de Wageningse Berg (vandaar de naam die later ontstond). Geïnitieerd en voorbereid door Martine Verweij, in haar rol als programmamanager voor de Topsector Energie. Praktisch begeleid door Michiel Damoiseaux en Xander Smit. Martine Verweij zit nog altijd in de kerngroep van dit initiatief.

Neem eens een kijkje op de website van dit nog immer in impact groeiende netwerk: www.clubvanwageningen.nl of lees deze case study die Martine Verweij schreef in een schrijfworkshop van Perspectivity, over het ontstaan van dit netwerk en haar rol hierin.

2. North Sea Energy Lab

Samen met Reos Partners ontwierp en begeleidde Martine Verweij in 2017-2018, vanuit haar rol als programmamanager MVI-Energie, op verzoek van het TKI Wind op Zee, het North Sea Energy Lab. Een social lab waar zo’n 200 verschillende actoren aan mee deden, met een Theorie-u innovatieproces als basis.

Startvraag van dit traject: ‘hoe houden we de lichten op groen voor wind op zee’? Conclusie van het gehele betrokken actorveld: alleen als we werken aan een nieuwe ontwikkellogica gaat ons dit lukken. De energietransitie op zee, ecologische versterking van de Noordzee en de eiwittransitie zijn even belangrijk. En we moeten ook werken aan vergroting van eigenaarschap van deze veelkoppige transities.

Wat zette dit Social Lab in gang?

1. De aanpassing van de tendermethodiek voor wind op zee, om natuurinclusieve ontwikkeling van windparken af te dwingen/ te belonen.
2. Pilots met laag invasieve vistechnieken in windparken in samenspraak met financiers, juristen en ecologen.
3. Ontwikkeling van een cursus multi-use van windparken door opleidingscentrum de Oude Bibliotheek.
4. Vissersbonden accepteren (onder voorwaarden) de ontwikkeling van wind op zee en ontwikkelen een eigen toekomststrategie, die wordt gepresenteerd in Nieuwspoort.
5. Vruchtbare voedingsbodem voor het Noordzee-akkoord.
6. Verbetering relaties tussen alle stakeholders

Voor meer informatie over dit proces en de uitkomsten; zie het synthese-document.

Meer over Social Labs en dit specifieke initiatief:

3. Transitieschets Mobiliteitssysteem Waddengebied

Dit traject startte vanuit het besef dat het huidige mobiliteitssysteem in het Waddengebied tegen haar grenzen aan loopt.

In 2019 werd Martine Verweij van Green Bridges gevraagd om een intern casuslab te begeleiden rond dit vraagstuk, met de innovatiefilosofie ‘Theorie-U’ als basis, voor een team van het Programma Rijke Wadden (PRW), in opdracht van het Ministerie van IenW. Enkele maanden later volgde ook de vraag om een traject te ondersteunen dat moest leiden tot een transitieschets.

Het innovatieproces dat Martine Verweij ontwierp en begeleidde samen met co initiatoren Gerwin Klomp en Rick Timmermans van PRW en Antoine Maartens van Urgenda, Maria Kolossa van We Love Earth en Gijs Diercks van DRIFT deed de collectieve intelligentie op dit vraagstuk groeien en het eigenaarschap toenemen.

Meer weten over dit traject? Neem contact op met een van bovenstaande mensen, of neem het transitie verhaal tot je dat kon ontstaan dankzij dit traject (met vele mooie video’s van Maria die dit verhaal illustreren).